HAYATA DAiR NOTLAR

Gerçekten ilginç bir ülkeyiz. Nobel almış bir yazarımıza hakaret edilince, “oh be, sonunda bir yabancı da hakaret etti” diye sevinip oturup bir yazı döşenebiliyoruz. Hatta hızımızı alamayıp, bir yabancı tarafından da “haddinin bildirilmiş olduğu”  zannıyla kendi kendimize “sevindirik” oluyoruz.

Doğru, Türkiye’de yapılan hakaretler yeterli olmamıştı! Bir yabancı, Amerikalı gazeteci Claire Berlinski (tüm zamanların en büyük edebiyat eleştirmeni ve dahi gazeteci!) de Pamuk'a “egomanyak” deyince hepimizin yüreğine su serpildi.  Artık geceleri de daha rahat uyuyoruz!!! 

Eleştirilere bakar mısınız?: “Orhan Pamuk İstanbul’da, yani Doğu ve Batı arasında yaşıyor. Kitaplarında bundan bahsetmesi şaşırtıcı değil. Bu New York’un metropol olduğunu söylemek kadar klişe..” Ne büyük, derin ve etkili bir eleştiri değil mi? Her şeyi gün yüzüne çıkarıyor, “teşhir” ediyor. Ve Pamuk’un aslında ne kadar sıradan bir yazar olduğunu kanıtlıyor!

Elbette, bu gazetecinin dediği gibi  Pamuk “Eskimoları” yazmalıydı ya da “Aborjinleri”, işte o zaman çok ilginç olurdu. Klişe olmazdı. Nobel alan bütün yazarlar yaşadıkları ülkeyi, kentlerini, halklarını, sorunlarını, kültürlerini değil hep başka şeyleri yazmışlardı çünkü!!!

Yok boğazlı kazakla kafeye gelmiş, yok okuduğu kitabı sırtı dönük biçimde masaya koymuş, kitap okuduğunu, başkalarının yeterince okumadığını (yalan mı?) defalarca söylemiş, falan filan…

Lafı çok uzatmayacağım, Pamuk’u sevmeyebilirsiniz, eserlerini beğenmeyebilirsiniz, aldığı Nobel’i kendinizce tamamen siyasi tavrına endeksleyebilirsiniz, hepsi bir yere kadar tamam! Hatta kimilerince kabul de edilebilir!

Ama bari, elalemin en sıradan, düzeysiz, saçma sapan eleştirilerini, üstüne atlayıp, Pamuk’a biraz daha vurmak için kendinize bahane yapmayın!

Belki farkında değilsiniz: Ancak sizler isteseniz de istemeseniz de, kabul etseniz de etmeseniz de bu toprakların, ulusun, kültürün yetiştirdiği en büyük yazarlardan biridir, Orhan Pamuk.

Yapmayın, en hafif deyimiyle ayıp oluyor! 

Irak’ta 1 milyonun üzerinde insanın kayıp olduğu ileri sürüldü. Sayıyı yanlış okumadınız. Yaşadıkları, öldükleri, öldürüldüklerini bile bilemediğiniz, kanıtlayamadığınız yüz binlerce kayıp insan var, Irak’ta.

Kızılhaç ve Uluslararası Af Örgütü,  “Uluslararası Kayıplar Günü” nedeniyle yaptıkları açıklamada özellikle Irak’ın durumuna dikkat çekmekle birlikte tüm dünyada bu durumda milyonlarca insan olduğunu açıkladılar.

Kayıp yakınlarının yaşadığı trajedinin boyutları, kayıplar kadar büyük. Kayıplarına ulaşmak, bir iz, kanıt, sonuç peşinde koşan milyonlarca insan, büyük sorunlarla karşı karşıya.

Şu anda sadece Irak’ta bir milyonun üzerinde kayıp insan var ve onların akibeti konusunda bir bilgiye ulaşmak da, büyük fedakarlıkları göze almayı gerektiriyor.

Kaybettikleri yakınlarını bulmak isteyenler her türlü istismara açık durumda: Yaşanan iç savaş her türlü ulaşım ve seyahati çok tehlikeli kılıyor. Bilgi vaadiyle dolandırıcılık ve gasp çok yaygın.

Miras, emekli maaşı gibi geride kalanlar için hayati birçok konu, “ölüm” kanıtlanamadığı sürece de çözümlenemiyor. Acı her boyutuyla katlanarak, insanların hayatı üzerine çörekleniyor.

Türkiye de “kayıplar”, “kaybedilmeler” konusunda maalesef çok temiz bir ülke değil.  “Cumartesi Anneleri”ni hafızanızı biraz yoklarsanız, hatırlarsınız. “Kaybolan / kaybedilen” çocukları, babaları, kocaları, kızları, yakınları bulunsun diye yıllarca eylem yaptılar. Bu eylemler sırasında coplandılar, saçlarından sürüklendiler, dayak yediler, ama hep kayıp yakınları için “devletten” bir el uzatmasını istediler. 

Kayıplar, yaşadığımız dünyanın sayısız acı gerçeğinden biri…

İç savaş veya ciddi istikrarsızlık olan ülkelerde ise çok daha ciddi bir problem. Hatta bu kayıplardan doğrudan hükümetler bile sorumlu olabiliyor. Aslında yaşadığımız, dünyanın hemen her ülkesinde farklı biçimlerde ortaya çıkan bir tür “kurban ve faili" meçhullar sorunudur.

Bu yazı, hem kayıtsızlığın uyuşturucu etkisini azaltmak için, hem ufak da olsa yüreğinizde bir sızı yaratmak, hem de duyarlılığınızı artırmak için yazıldı.

Ne mi yapabiliriz?

Cemal Süreya, “Sizin hiç babanız öldü mü?” adlı şiirinde bu soruyu sorar ve der ki: “benim bir kere öldü ve kör oldum.”

Türkiye’de yaşadıklarımızı gördükçe, Cumhurbaşkanlığı seçimi ve sonrasında yaşananları izledikçe, köşe yazılarından adeta fışkıran “derin” analizleri okudukça, dış basında birbirinden “habersiz” gelişen ortak teşhisleri gördükçe “sorular” beliriyor kafamda.

Belki de hepimiz için geçerli, çok gecikmiş, ertelenmiş sorular…

Belki de kimilerinin çoktan “yanıtladığı”, yanıtları hep hazır olanların hiç sormadığı sorular…

Zaten iyi sorular, yanıtlardan daha  fazla açmaz mı insanların yolunu?

Şimdi ve tam sırası değil mi, bildiğimizi zannettiğimiz yanıtların belki de sorularının yanlış olabileceği üzerine düşünmek için?

Soruları doğru soramıyorsak, verdiğimiz her yanıtın vardığımız her sonucun bizi ne kadar “geri” götürebileceğini görmek çok mu zor?

Yaşam, yanıtlardan önce sorulara veriyorsa önceliğini, soru yoksa zaten bir yanıtın da olamayacağı gerçeğiyle buluşturmuyor mu bizi?

Ve sırf istediğimiz yanıtları alamadığımız için çarpıttığımız sorularla sürüklenmedik mi, şu anda geldiğimiz noktaya.

Uzun yıllardır “Türkiye’de ne olduğunu, nasıl olduğunu, niye olduğunu” sormaktan korkmadık mı? Sormaya karar verdiğimiz zamanlarda ise cesaretle yer değiştiren geçici körlük, kalıcı olmaya çarpıtılan sorularla başlamadı mı?

Bırakın başkalarına, kendimize sormaktan korktuğumuz sorular, yanıtlarıyla birlikte önümüzden geçerken, bizim yaptığımız sadece hoşa gitmeyen gerçeklerle yüzleşememek, onlara sırt çevirmeye dönüşmedi mi?

Doğru soruları sormaktan korkarsanız, korku yanıtları belirsizleştirir.

Hesap sormak için değil, önce “anlamak” için sormak zorundayız, istemediğimiz yanıtları alacak olsak bile. Toplumun her kesiminde yanıtlar sayıca fazla, farklı, ürkütücü olsa bile.

Hem de her konuda sormak: Askeri vesayet, “sivil” vesayet, ılımlı İslam, demokrasi, adalet, devlet, laiklik, Atatürkçülük, Kürt sorunu, yeni/sivil Anayasa…

Kendi sorularını sormaktan korkanlar, başkalarının çok önceden verdiği yanıtları yaşarlar.

Her şeyi bilenlerin “önlenemez düşüşlerini” yaşadığımız günlerdeyiz.

Her şeyi bilenler “çok bilen çok yanılır” sözündeki gerçek açığa çıktığı için değil, “bildiklerinin başkalarının unuttuklarına” yetişememesi gerçeğinden ötürü de düşüyorlar.

Bir de tabi "doğrular" üzerine sıkıcı "tekrarlar”…

Her şeyi bilmek, her duruma bir açıklama getirmek, oradan bildiğini buradakine yamamak, her bildiğinin “her şeyi” açıklamaya yeteceğini zannetmek, “uzmanlığa” sadece gülümsemek, genel doğruların hayatın sıradanlığı, insanların hayatı içinden doğduğunu unutmak, bildiğini okumak, ama sürekli bilmediğini yazmak…

Daha ne diyeyim…

Yazının başlığını Brecht’in ünlü oyunundan “Arturo Uİ’nin önlenebilir yükşelişi”nden ödünç aldım.

Brecht, Hitler’in yükselişini ve “önlenebilirliğini” ustaca sergilediği oyunu, Türkiye’de kaptıkları köşelerde, ellerine verilen kalemlerle, “her şeyi ama her şeyi” bilen, “her şey ama her şey” konusunda fikri olanları görseydi, acaba nasıl kaleme alırdı?

“Bilginin” sıradanlaşmasıyla, içini boşaltılması arasında gidip gelen, içeriğin ve anlamın “anlam anlam” diye diye öldürülüşünü izleseydi, “sol sol” derken “idealizmin” en kabasının “Marks”ı doğru anlamak”, “özgürlük” falan diye yutturulabildiğini görseydi;

Her insan için sayılabilecek “örnek insan” özelliklerini, “solcular” için sayıp, solun derdinin, kendine “solcu” diyenlerden müteşekkilmiş gibi gösterilmeye çalışıldığını izleseydi;

Solda görünmek hayali ile, “sağda” olanın birbirine karıştırılışını görseydi;

Olur mu olur…

Yazar mıydı acaba?: “Epistemolojik kopuşun önlenebilir yükselişi”ni…